บทละครเรื่องอิเหนา



๒. คุณค่าด้านวรรณศิลป์
     - ความเหมาะสมของเนื้อเรื่องและรูปแบบ บทละครเรื่องอิเหนาเป็นบทละครใน มีจุดมุ่งหมายเพื่อแสดงละครใน กลวิธีการดำเนินเรื่องจึงยึดรูปแบบการแต่งบละครอย่างเคร่งคัด มีลีลาในการแสดงศิลปะการรำอย่างงดงาม ตามแบบแผนของละครใน ภาษาที่ใช้เหมาะสมกับตัวละคร
     - การบรรยายและพรรณนามีความละเอียดชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นภูมิประเทศ เหตุการณ์ สภาพบ้านเมือง ตลอดจนความรู้สึกและอารมณ์ของตัวละคร ทำให้เกิดจินตภาพ เพราะการใช้โวหารการเรียบเรียงถ้อยคำอย่างประณีต เรียบง่าย ได้ความกระจ่างชัด เช่น การ      
      บรรยายบุคลิกภาพของตัวละคร
                      “ในลักษณ์นั้นว่าจรกา                 รูปชั่วต่ำช้าทั้งศักดิ์ศรี
                ทรลักษณ์พิกลอินทรีย์                      ดูไหนไม่มีจำเริญใจ”
      การบรรยายลักษณะของศาลเทพารักษ์
                     “ศาลนั้นชั้นเชิงสนุกนัก                ฉลุลักลายงามทั้งสามหลัง
                ทองหุ้มซุ้มทวารบานบัง                   มีบัลลังก์ตั้งรูปอารักษ์ไว้”
      การพรรณนาธรรมชาติ
                     “นำใสไหลเย็นเห็นตัวปลา            ว่ายแหวกประทุมาอยู่ไหวไหว
               นิลุบลพ้นน้ำขึ้นรำไร                          ตูมตั้งบังใบอรชร”
    - การเลือกใช้ถ้อยคำดีเด่นและไพเราะกินใจ
      การใช้คำอุปมาอุปไมย  เป็นการเปรียบเทียบสิ่งหนึ่งกับสิ่งหนึ่ง เช่น
                   “เสียงแหบแสบสั่นเป็นพ้นไป           รูปร่างช่างกระไรเหมือนยักษา”
      การใช้สัญลักษณ์
                     “ดังกากาจชาติช้าสาธารณ์           มาประมาณหมายหงส์พงค์พระยา”
      การกล่าวเกินความจริง
                     “ยามกินกินทุกข์ค่ำเช้า                ด้วยมิได้คลึงเคล้าสายสมร”
      การใช้ถ้อยคำคมคายดีเด่น
                     “ส่วนตัวเจ้าของสิชิงกัน              ส่วนบุหงานนั้นสิชอบใจ”
   - การใช้ถ้อยคำให้เกิดเสียงเสนาะ  มีทั้งสัมผัสสระและสัมผัสอักษร ทำให้กลอนไพเราะทั้งเสียงและดีทั้งความ
                     “พักตร์น้องละอองนวลปลั่งเปล่ง     ดังดวงจันทร์วันเพ็งประไพศรี
                อรชรอ้อนแอ้นทั้งอินทรีย์                  ดังกินรีลงสรงคงคาลัย
                งามจริงพริ้งพร้อมทั้งสรรพางค์            ไม่ขัดขวางเสียงทรงที่ตรงไหน  
                พิศพลางปฏิพัทธ์กำหนัดใน                จะใคร่ไปโอบอุ้มองค์มา”