บทละครพูดคำฉันท์ เรื่องมัทนะพาธา


มัทนะพาธา
ประวัติ
  มัทนะพาธา แปลว่า ความเจ็บปวดและความเดือดร้อนเพราะความรัก
  มัทนะพาธาเป็นบทละครพูดที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงคิดเรื่องขึ้นเอง มิได้นำเนื้อเรื่องหรือตัดตอนมาจากเรื่องใด ๆ
 ความรักเหมือนโรคา  บันดาลตาให้มืดมน
ไม่ยินและไม่ยล         อุปสรรคใดใด
ความรักเหมือนโคถึก   กำลังคึกผิขังไว้
ก็โลดจากคอกไป       บ ยอมอยู่ ณ ที่ขัง
ถึงหากจะผูกไว้          ก็ดึงไปด้วยกำลัง
ยิ่งห้ามก็ยิ่งคลั่ง          บ หวนคิดถึงเจ็บกาย
เมื่อจะเริ่มทรงพระราชนิพนธ์ ได้ทรงพยายามหาคำบาลีสันสกฤตสำหรับชื่อดอกกุหลาบ พระสารประเสริฐ (ตรี นาคะประทีป) ค้นได้ศัพท์ภาษาสันสกฤตว่า กุพฺชก แต่ได้ทรงพระราชวินิจฉัยว่า ถ้าจะให้เป็นชื่อนางเอกอาจต้องเปลี่ยนเสียงพยางค์หลังเป็น กุพฺชกา ซึ่งมีเสียงน่าฟัง แต่จะไปตรงกับศัพท์ที่แปลว่า นางค่อม จึงทรงเลือกใช้คำว่า มัทนา เป็นชื่อนางเอก
  มัทนา มาจากศัพท์ มทน แปลว่า ความลุ่มหลงหรือความรัก เมื่อทรงพบศัพท์ “มทนพาธา” จากพจนานุกรมสันสกฤตซึ่งมีความหมายว่า “ความเจ็บปวดหรือเดือดร้อนแห่งความรัก” ซึ่งตรงกับแก่นเรื่องของบทละครเรื่องนี้ จึงทรงใช้ชื่อว่า มัทนะพาธาหรือตำนานแห่งดอกกุหลาบ