สำนวนที่มาจากวรรณคดี

สำนวนที่มาจากวรรณคดี
      สำนวนมีที่มาจากสิ่งต่าง ๆ ที่คนรู้จักดี  นำมากล่าวเปรียบเทียบเพื่อเตือนสติผู้คน  หลายสำนวนมีที่มาจากวรรณคดีที่แพร่หลาย  เมื่อพูดถึงทุกคนก็พอจะนึกออก  เข้าใจความหมายได้  เช่น
 

งอมพระราม
     พระรามนั้น  ว่าที่จริงเป็นโอรสองค์ใหญ่ของท้าวทศรถ  น่าจะได้ขึ้นครองราชย์เป็นกษัตริย์ครองกรุงอโยธยา  แต่กลับต้องตกยาก  เนื่องจากนางไกยเกษีทูลขอราชบัลลังก์ให้พระโอรสองค์รองคือพระพรต  และให้พระรามต้องออกจากเมืองไปถึงสิบสี่ปี  ช่วงเวลาสิบสี่ปีที่พระรามเดินดง  ต้องเผชิญกับความยากลำบาก  โดยเฉพาะทศกัณฐ์มาลักพานางสีดาไป  ต้องติดตามไปทำสงครามยืดเยื้อยาวนาน  สำนวนนี้จึงเป็นความเปรียบคนที่ต้องเจอกับปัญหาหนักหนาสาหัส

     เหาะเกินลงกา
 สำนวนนี้เกิดจากหนุมาน  ทหารเอกของพระราม  ซึ่งมีฤทธิ์มาก  แถมใจร้อนใจเร็ว  หนุมานนั้นเป็นลูกพระพายคือ ลม  จึงเหาะได้รวดเร็วเหมือนลมพัด  ชั่วลัดนิ้วมือเดียวก็ไปถึง  ตั้งใจจะเหาะไปกรุงลงกา  แต่ด้วยความเร็วทำให้เหาะเลยไป  เป็นความเปรียบคนที่ทำอะไรเกินเลยไปกว่าที่ควร  บอกให้ทำอะไรแค่ไหน  ก็ทำเสียเลยเถิดมากเกินกว่าที่สั่ง

     ยักษ์ลักมาลิงพาไป
     ความเปรียบนี้  เป็นเรื่องราวตอนที่นางสีดาถูกทศกัณฐ์ลักพาไปไว้ในเมืองลงกา  พระรามยกทัพติดตามมา  และให้หนุมานเข้าไปสืบข่าวโดยนำแหวนที่นางสีดาถอดทิ้งไว้เป็นร่องรอยระหว่างทางไปแสดงเป็นหลักฐาน  หนุมานจะพานางสีดากลับไป  แต่นางสีดาถือตัวถือศักดิ์ศรี  ต้องการให้พระรามทำสงคราม  เอาชนะทศกัณฐ์ให้ได้  เพื่อจะได้นำตัวนางกลับไปอย่างสมภาคภูมิ  ไม่ให้ใครว่าได้ว่านางสีดานั้น  ยักษ์ลักมาลิงพาไป  คือใครนึกจะเอาตัวไปไหนก็เอาไปได้ง่าย ๆ

 องคตพดหาง
      เรื่องขององคตพดหาง  เกิดจากตอนที่องคตไปทำหน้าที่เป็นทูตฝ่ายพระราม  เจรจากับทศกัณฐ์  ซึ่งโดยฐานะแล้วองคตควรนั่งในที่ต่ำกว่าทศกัณฐ์  แต่องคตกลับเนรมิตให้หางยาวออกแล้วขดเป็นบัลลังก์ให้สูงเทียมเท่ากับทศกัณฐ์  สำนวนนี้จึงเปรียบกับคนที่ยกตัวเอง  ทำตัวเสมอผู้ใหญ่หรือผู้มียศศักดิ์สูงกว่า

ทรพี
      ทรพีเป็นลูกของทรพาซึ่งเป็นควายป่าซึ่งมีฤทธิ์มาก  ทรพาต้องสาปให้ถูกลูกของตัวเองฆ่าตาย  จึงพยายามฆ่าลูกที่เกิดกับนางควายป่าทุกตัว  แต่แม่ของทรพีแอบหนีไปซ่อนตัวจนคลอดลูกออกมา  เมื่อทรพีโตขึ้นได้พยายามวัดรอยเท้าพ่อ  จนโตขึ้น  เท้าโตเท่าพ่อ  ทรพีจึงไปท้าสู้กับทรพาและฆ่าทรพาตาย  สำนวนนี้จึงใช้เปรียบเปรยลูกที่อกตัญญู  ทำร้ายพ่อแม่

 ว่าแต่เขาอิเหนาเป็นเอง
      บุษบามีรูปโฉมงดงาม  ท้าวดาหาหมั้นหมายนางกับอิเหนา  แต่อิเหนาไปหลงรักจินตะหราจึงขอถอนหมั้นบุษบาทั้งที่ไม่เคยเห็นหน้านางมาก่อน  ท้าวดาหาจึงประกาศยกนางให้ผู้ที่มาขอ  เป็นเหตุให้จรกากับวิหยาสะกำซึ่งปรารถนาในตัวนางต้องทำศึกแย่งชิงนาง    เมื่ออิเหนารู้ข่าวก็เยาะหยันจรกาและวิหยาสะกำ  แต่เมื่อยกทัพมาช่วยทำศึกจนชนะ  และได้พบนางบุษบา  อิเหนากลับหลงรักนาง  และหาวิธีการทุกอย่างเพื่อจะให้ได้นาง  คำเปรียบนี้จึงหมายถึงคนที่ว่าแต่คนอื่น  แต่เมื่อถึงคราวตนเองก็ไม่ต่างไปจากเขา  ซ้ำยังจะหนักยิ่งกว่า